مذاکره کنندگان ایرانی چگونه می‌توانند مقامات غربی را در موضوع R&D دور بزنند؟ / آیا آمریکا با آبشارهای تحقیقاتی موافقت می کند؟

در حالی که گمانه زنی ها درباره رویکرد تیم مذاکره کننده هسته ای در مذاکرات وین 4 ادامه دارد با این حال همچنان این سئوال مطرح است که پیشنهادات ایران در مذاکرات گام نهایی دربرگیرنده حقوق ملت ایران بوده است یا خیر.

کمیل نقی‌پور – گروه بین‌الملل رجانیوز: در حالی که گمانه زنی ها درباره رویکرد تیم مذاکره کننده هسته ای در مذاکرات وین 4 ادامه دارد با این حال همچنان این سئوال مطرح است که پیشنهادات ایران در مذاکرات گام نهایی دربرگیرنده حقوق ملت ایران بوده است یا خیر.

رجانیوز در سلسله گزارشاتی در نظر دارد برخی از موارد اختلافی میان ایران و کشورهای 1+5 در مذاکرات گام نهایی و همچنین رفتاری که باید از سوی تیم مذاکره کننده ایران با توجه به خطوط قرمز اعلام شده و معاهده NPT، اتخاذ شود را منتشر کند.

یکی از موضوعات مورد اختلاف ایران و 1+5 به بحث توسعه و تحقیقات هسته ای باز می گردد. آنچه که در توافقنامه ژنو به عنوان مبنای مذاکرات گام نهایی درباره موضوع تحقیق و توسعه آمده، این عبارت است:

ایران کارهای تحقیق و توسعه تحت پادمان خود شامل کارهای تحقیق و توسعه «جاری» غنی سازی خود را که با هدف انباشت اورانیوم غنی شده صورت نمی گیرد، ادامه خواهد داد.

· Iran will continue its safeguarded R&D practices, including its “current” enrichment R&D

practices, which are not designed for accumulation of the enriched uranium.

در ابتدا باید اشاره کرد این بند از توافقنامه ژنو همانند برخی دیگر از بندهای آن، حقوق ایران بر اساس معاهده NPT را نادیده گرفته است.

معاهده NPT در ماده اول بند 4 خود آورده است: هیچ نكته ای در ان پی ان نباید به گونه ای تفسیر شود كه «حق مسلم» هم پیمانان در انجام تحقیقات، تولید و استفاده از انرژی هسته ای برای مقاصد صلح آمیز را تحت تاثیر قرار دهد.»

بر اساس ماده 4 ان پی تی، این معاهده «هیچگونه محدودیتی » در مورد نوع تحقیقات هسته ای ، سطح و کیفیت آن که در چارپوب فعالیت های صلح آمیز از انرژی هسته ای، ایجاد نكرده است.

با این حال تیم مذاکره کننده هسته ای ایران روز سوم آذرماه 1392 توافقی را امضا کردند که حق ایران در موضوع تحقیق و توسعه را با عبارت کارهای تحقیق و توسعه «جاری» محدود کرده است .

از سوی دیگر کشورهای غربی با وارد کردن عبارت current (جاری) ، موضوع تحقیق و توسعه ایران را در حالت فعلی freeze (مسکوت) کرده اند .

به بیان دیگر بر اساس توافقنامه ژنو ایران نمی تواند فعالیت های تحقیق و توسعه خود را بیش از میزانی که هم اکنون جاری و در حال اجرای آن است پیگیری کند و این گزاره همانگونه که اشاره شد برخلاف معاهده NPT است.

علاوه بر این از یک سو با freeze شدن موضوع تحقیق و توسعه و طولانی بودن فرآیند گام نهایی و از سوی دیگر پیشرفت علم و تکنولوژی در گذر زمان، عملا ایران از عرصه رقابت علمی در حوزه انرژی هسته ای عقب می ماند و دانش هسته ای ایران در 20 سال آینده و در سال 2034 (زمانی که از سوی کشورهای غربی به عنوان مدت گام نهایی عنوان شده) با دانش هسته ای سال 2014 باید وارد این عرصه شود.

این در حالی است که بر اساس خطوط قرمز مشخص شده توسط رهبر معظم انقلاب درباره مذاکرات هسته ای که در تاریخ 20 فروردین 1393 در دیدار مدیران، متخصصان و کارشناسان سازمان انرژی اتمی عنوان شده ، در نتیجه مذاکرات «حرکت علمی، هسته‌ای به هیچ وجه نباید متوقف یا کند شود» و «مذاکره کنندگان ایرانی باید بر ادامه تحقیق و توسعه و پیشرفت هسته‌ای پافشاری کنند.»

همچنین مجلس شورای اسلامی نیز رعایت معاهده npt را به عنوان خطوط قرمز مذاکرات عنوان کرده است.

فرآیند تحقیق و توسعه دستگاه های سانترفیوژ چه ویژگی دارد؟

حال نکته ای که باید مورد بررسی قرار گیرد آن است که آیا ایران در مذاکرات گام نهایی، خطوط قرمز نظام را درباره موضوع تحقیق و توسعه ارائه کرده است یا خیر؟

پیش از پاسخ این سئوال باید به این نکته توجه کرد فرآیند کامل تحقیق و توسعه به ویژه در تولید سانترفیوژ و غنی سازی اورانیوم ، با تزریق گاز به یک آبشار 164 تایی از سانترفیوژهای «مورد تحقیق» به پایان می رسد.

به عنوان مثال هنگامی که کشوری  بخواهد فرآیند تولید اورانیوم غنی شده توسط سانترفیوژهای مورد تحقیق خود را مورد آزمایش (تحقیق و توسعه) قرار دهد در ابتدا مبادرت به ساخت و راه اندازی یک دستگاه سانترفیوژ نسل جدید می کند.

پس از تست های فنی از این دستگاه و موفق بودن آزمایش ها، هشت دستگاه دیگر از همان مدل اضافه شده و با اتصال این دستگاه ها به یکدیگر بار دیگر مراحل تست فنی طی می شود.

موفقیت آمیز بودن آزمایش های فنی بر روی 9 دستگاه متصل به هم، دانشمندان را وارد مرحله جدیدی می کند و آن اینکه در این مرحله 20 دستگاه سانترفیوژ مورد تحقیق به هم متصل شده تا نقاط ضعف و قوت آن برای ورود به مرحله نهایی مشخص شود.

در مرحله نهایی و پس از موفقیت چرخش همزمان 20 دستگاه سانترفیوژ، 164 سانترفیوژ یا یک آبشار سانترفیوژ باید راه اندازی شده و با تزریق گاز مشخص شود که سانترفیوژ ساخته شده مورد تحقیق توانایی غنی سازی اورانیوم را دارامی باشد یا خیر.

طبیعی است متوقف شدن مراحل تحقیق و توسعه تا قبل از راه اندازی 164 سانترفیوژ و یا قبل از مرحله تزریق گاز به یک آبشار 164 تایی ناقص بوده و نتایج آن نمی تواند قاطع و متقن باشد.

سانترفیوژهای تحقیقی ایران کدامند؟

ایران هم اکنون و در وضعیت جاری یک دستگاه سانترفیوژ پیشرفته IR-8  را در مرکز تحقیق و توسعه نطنز نصب کرده است.

علاوه بر این، بر اساس گزارش آژانس انرژی اتمی  که اوت 2013 و فوریه 2014 منتشر شده ایران هنوز تعداد سانترفیوژهای IR-5، IR-6 و IR-6S  را به اندازه مورد نیاز برای راه اندازی یک «آبشار 164 تایی» یعنی مرحله پایانی «تحقیق و توسعه» نرسانده است.

بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط آژانس ایران هم اکنون یک سانترفیوژ IR-8، 12سانتریفیوژ IR-6، 8سانتريفيوژ IR-6S ، 1 سانتریفیوژ IR-5  دارد، بنابر این برای تکمیل و به ثمر رساندن فرآیند تحقیق و توسعه خود بر مبنای وضعیت «جاری» ، باید 163 سانترفیوژ IR-8 ، 152 سانترفیوژ IR-6، 156 سانترفیوژ IR-6S  و همچنین 163 سانترفیوژ IR-5 را راه اندازی و پس از کنار هم قرار دادن 164 سانترفیوژ از مدل های یاد شده در کنارهم و متصل کردن آنها به یکدیگر، فرآیند تزریق گاز نیز صورت بگیرد تا در نهایت موضوع موضوع تحقیق و توسعه بر روی مدل های یاد شده که هم اکنون در مراکز هسته ای ایران فرآیند تحقیق و توسعه آن آغاز شده، به اتمام برسد.

اما سئوالی که مقامات وزارت امور خارجه باید به آن پاسخ گویند آن است با توجه به مبنا بودن توافقنامه ژنو برای مذاکرات نهایی آیا برنامه ای برای لغو پسوند current (جاری) برای توافقنامه نهایی دارند و دوم آنکه آیا برنامه های تحقیق و توسعه ایران در موضوع هسته ای را به طرف غربی به صورت کامل و شفاف ارائه داده اند یا خبر و فقط به بخشی از آن اشاره کرده و تحقیق و توسعه بر روی برخی از مدل های پیشرفته مانند ir-8  را نادیده گرفتند؟

نظرتان را بنویسید

آخرین اخبار

+‬‏